16 Türk Devleti Çarkı Hakkında
16 Türk Devleti Çarkı, Cumhurbaşkanlığı forsunda yer alan 16 yıldızın simgelediği devletleri tek çarkta toplar. Liste Büyük Hun İmparatorluğu ile başlar; Batı Hun, Avrupa Hun ve Ak Hun imparatorlukları, Göktürk, Avar ve Hazar imparatorlukları, Uygur, Karahanlı ve Gazneli devletleri, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Harzemşahlar ve Altın Orda devletleri, Büyük Timur ve Babür imparatorluklarıyla sürer ve Osmanlı İmparatorluğu ile tamamlanır. Dilimler bu yaygın liste sırasını izler ve her devlet eşit olasılıkla seçilir.
Bu liste bir tarih kitabının bölüm başlıkları değil, devlet simgeciliğine dayanan bir seçkidir. Okullarda sıkça sorulan “16 büyük Türk devleti” listesi de bu simgeyle birlikte anılır. Tarihçiler ise listeye dair farklı görüşler ileri sürer: Bazı devletlerin kuruluş ve yıkılış tarihleri kaynaktan kaynağa değişir; çok farklı toplulukları bir arada yöneten bazı devletlerin nasıl sınıflandırılacağı akademik çevrelerde farklı biçimlerde değerlendirilir. Anadolu Selçuklu Devleti gibi tarihte önemli yeri olan pek çok devlet ise bu 16'lı listede yer almaz. Kaynaklarda Karahanlılar, Gazneliler veya Harezmşahlar gibi farklı yazımlarla karşılaşman da olasıdır.
Çark kısa bilgi turları için idealdir. Çıkan devletle ilgili tek bir bilgi söylemek bile iyi bir başlangıçtır: Avrupa Hun İmparatorluğu denince Attila, Göktürkler denince Orhun Yazıtları, Uygurlar denince yerleşik hayata geçiş, Karahanlılar denince Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk, Büyük Selçuklu denince 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi, Babür denince Hindistan akla gelir. Timur ile Osmanlı'nın 1402'de Ankara Savaşı'nda karşı karşıya geldiğini Osmanlı Padişahları Çarkı ile birlikte işleyerek iki çark arasında bağ kurabilirsin.
Zaman çizelgesi etkinliği için gelişmiş ayarlardaki “Çekiliş modu (kazananı çıkar)” anahtarını aç ve her öğrenciye bir devlet çektir; çıkan devlet listeden düşer, böylece kimseye aynı devlet gelmez. Öğrenciler devletlerinin hangi yüzyıllarda ve hangi coğrafyada hüküm sürdüğünü araştırıp tahtadaki zaman şeridine yerleştirsin. Kronolojik sırayı doğru kuran grup, sınıfın geri kalanına kendi devletini bir cümleyle tanıtabilir. Harita çalışmasında çıkan devletin yaklaşık konumunu atlas üzerinde göstermek de etkilidir. “Tam ekran” modu akıllı tahtada uzun devlet adlarının okunmasını kolaylaştırır. Konuşacak öğrenciyi seçmek için Öğrenci Seçme Çarkı, Cumhuriyet dönemi etkinlikleri için Atatürk Sözleri Çarkı kullanılabilir.
Çark tarihî bir hüküm vermez; yalnızca konuşulacak devleti rastgele seçer. Sonuç geçmişi hangi devletlerin çıktığını sırayla gösterdiği için tur sonunda eksik kalanları da kolayca görürsün. Tarihleri ve ayrıntıları ders kitabı ya da güvenilir akademik kaynaklarla doğrulamak her zaman en sağlıklı yoldur. Liste düzenlenebilir: Anadolu Selçuklu Devleti gibi devletleri ekleyerek kendi sınıf çarkını oluşturabilir, “Kaydet” ile saklayabilirsin. Çark ücretsizdir ve üyelik gerektirmez.